Shkenca Islame: Ndikimi në shkencën evropiane

0

Kontribut drejt rritjes së shkencës evropiane ishte kërkimi i skolastikëve evropianë për dituri të reja, të cilat mund të gjendeshin vetëm në mesin e myslimanëve posaçërisht në Spanjën Islae dhe në Sicili. Këta skolastikë përkthyen tekstet e reja shkencore dhe filozofike nga gjuha arabe në gjuhën latine.

Njëri nga përkthyesit më produktiv në Spanjë ishte Zherardi nga Kremona i cili përktheu 87 libra nga arabishtja në latinisht, duke përfshirë: nga Muhammad ibn Musa al-Khwarizmi librin Algjebra dhe Almukabala, nga Jabir ibn Aflah librin Elementa astronomica,[41] nga al-Kindi librin Në Optikë, nga Ahmad ibn Muhammad ibn Kathir al-Farghani librin Në Elementet e Astronomisë në Lëvizjet Qiellore, nga al-Farabi librin Klasifikimi i Shkencës,[42] arritjet nga al-Razi në alkiminë dhe mjekësinë Islame,[43] arritjet nga Thabit ibn Qurra dhe Hunayn ibn Ishaq,[44] si dhe arritjet nga Arzachel, Jabir ibn Aflah, Banu Musa, Abu Kamil Shuja ibn Aslam, Abu al-Qasim dhe Ibn al-Haytham (duke përfshirë edhe Librin e Optikës).[45]

Punimet e tjera të përkthyera nga arabishtja në latinisht gjatë shekullin të XIII janë: arritjet nga Muhammad ibn Jabir al-Harrani al-Battani dhe Muhammad ibn Musa al-Khwarizmi,[41] arritje e Abu al-Qasim (duke përfshirë librin al-Tasrif),[46][45] nga Muhammad al-Fazari librin Great Sindhind (bazuar në Surya Siddhanta, arritjet nga Brahmagupta), [47] arritjet nga al-Razi dhe Ibn Sina (duke përfshirë Libri i Kurimit dhe Kanuni i Mjekësisë),[48], arritjet nga Averroes,[46] arritjet nga Thabit ibn Qurra, al-Farabi, Ahmad ibn Muhammad ibn Kathir al-Farghani, Hunayn ibn Ishaq dhe të nipit të tijë Hubaysh ibn al-Hasan,[49], arritjet nga al-Kindi, nga Abraham bar Hiyya librin Liber embadorum, nga Ibn Sarabi librin De Simplicibus,[46] arritjet nga Qusta ibn Luqa,[50], arritjet nga Maslamah Ibn Ahmad al-Majriti, Ja’far ibn Muhammad Abu Ma’shar al-Balkhi dhe al-Ghazali,[45] arritjet nga Nur Ed-Din Al Betrugi duke përfshirë librin Mbi Lëvizjet e Qiejve,[51][43] nga Ali ibn Abbas al-Majusi librin enciklopedik , Libri Komplet i Artit Mjekësor,[43] nga Abu Mashar librin Hyrje në Astrologji,[52] arritjet nga Maimonides, Ibn Zezla (Byngezla), Masawaiyh, Serapion, al-Qifti, dhe Albe’thar.[53] nga Abu Kamil Shuja ibn Aslam libri Algjebra,[41], arritjet e Geberit në alkimi dhe De Proprietatibus Elementorum, një libër arab mbi gjeologjinë shkruar nga pseudo-Aristeli.[43] Në fillim të shekullit XIII Marku nga Toledo përktheu Kur’anin si dhe arritje të ndyshme mjekësore Islame.[54]

Fibonacci prezantoi llogaritësin e parë komplet evropian të sistemit numerik Hindu-Arabik nga burimet arabe në librin e tij Liber Abaci (1202).[43] Nga Al-Khazini libri Zij as-Sanjari u përkthye në gjuhën greke nga Gregory Choniades në shekullin e XIII dhe u studjua në Perandorinë Bizanine.[55] Përmirësimet astronomike ndaj modelit Ptolemeik të bëra nga al-Battani, Averroes, Mo’ayyeduddin Urdi (Urdi lemma), Nasir al-Din al-Tusi (Tusi-couple) dhe Ibn al-Shatir më vonë u adoptuan në modelin heleocentrik Kopernikan. Ligji i gravitacionit nga Al-Kindi (Alkindus) ndikoi në fizikanin Robert Hooke në definimt e gravitetit celestial i cili më vonë inspiroi në definimin e ligjit univerzal të gravitetit nga Isak Njutën. Librat nga Abu al-Rayhan al-Biruni, Ta’rikh al-Hind dhe Kitab al-qanun al-Mas’udi u përkthyen në latinisht si Indica dhe Canon Mas’udicus. Komenti nga Ibn al-Nafis në pjsën e fundit nga libri i Ibn Sinas Kanuni i Mjekësisë u përkthye në latinisht nga Andrea Alpago, (vdiq në vitin 1522) dhe u botua në Evropë në vitin 1547. Libri nga Ibn al-Nafis, Komente mbi Anatominë e Kanunit të Avicenës, që fillimisht përshkruante qarkullimin pulmonar, gjithashtu mund të jetë përkthyer në gjuhë latine dhe të jet bërë e qarkullueshme në Evropë gjatë kohës së njëjtë dhe mund të ketë patur ndikim në studjuesit Michael Servetus dhe Realdo Colombo.[56] Përkthimi i arritjeve nga Omar Khayyám në algjebër dhe gjeometri, më vonë ndikuan në zhvillimin e gjeometrisë jo eEuklidiane në Evropë gjatë shekullit të XVIII[57][58] Libri nga Ibn Tufail, Hayy ibn Yaqdhan, u përkthye në gjuhën latine nga Edward Pococke në vitin 1671 dhe në gjuhën angleze nga Simon Ockley në vitin 1708 dhe u bë një nga librat më të rëndësishëm që lajmëroi Revolucionin Shkencor.”[59] Libri nga Ibn al-Baitar, Kitab al-Jami fi al-Adwiya al-Mufrada, gjithashtu kishte ndikim në Evropë pasi u përkthye në latinisht në vitin 1758.[60]

Referencat
41. V. J. Katz, ”A History of Mathematics: An Introduction”, faqe. 291. – anglisht
42.For a list of Gerard of Cremona’s translations see: Edward Grant (1974) ”A Source Book in Medieval Science”, (Cambridge: Harvard Univ. Pr.), f. 35-8 or Charles Burnett, “The Coherence of the Arabic-Latin Translation Program in Toledo in the Twelfth Century,” ”Science in Context”, 14 (2001): në 249-288, f. 275-281. – anglisht
43. Jerome B. Bieber. Medieval Translation Table 2: Arabic Sources, Santa Fe Community College. – anglisht
44. D. Campbell, ”Arabian Medicine and Its Influence on the Middle Ages”, f. 6. – anglisht
45. Salah Zaimeche (2003). Aspects of the Islamic Influence on Science and Learning in the Christian West],f. 10. Foundation for Science Technology and Civilisation. – anglisht
46. D. Campbell, ”Arabian Medicine and Its Influence on the Middle Ages”, f. 3. – ang.
47. G. G. Joseph, ”The Crest of the Peacock”, f. 306. – ang.
48. M.-T. d’Alverny, “Translations and Translators,” f. 444-6, 451 – ang.
49. D. Campbell, ”Arabian Medicine and Its Influence on the Middle Ages”, f. 4-5. – ang.
50. D. Campbell, ”Arabian Medicine and Its Influence on the Middle Ages”, f. 5. – ang.
51. ”Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexicon” – ang.
52. Charles Burnett, ed. ”Adelard of Bath, Conversations with His Nephew,” (Cambridge: Cambridge University Press, 1999), p. xi. – ang.
53. D. Campbell, ”Arabian Medicine and Its Influence on the Middle Ages”, p. 4. – ang.
54. M.-T. d’Alverny, “Translations and Translators,” pp. 429, 455 – ang.
55. David Pingree (1964), “Gregory Chioniades and Palaeologan Astronomy”, ”Dumbarton Oaks Papers” ”’18”’, p. 135-160. – ang.
56. Anatomy and Physiology, Islamic Medical Manuscripts, United States National Library of Medicine – ang.
57. D. S. Kasir (1931). ”The Algebra of Omar Khayyam”, f. 6-7. Columbia University Press, Columbia University, New York – ang
58. Boris A. Rosenfeld and Adolf P. Youschkevitch (1996), “Geometry”, f. 447-469 – ang.
59. Samar Attar, ”The Vital Roots of European Enlightenment: Ibn Tufayl’s Influence on Modern Western Thought”, Lexington Books, ISBN 0739119893. – ang.
60. Russell McNeil, Ibn al-Baitar, Malaspina University-College – ang.

Përkthyer për projektin Wikipedia Shqip

Komentet nga Facebook:

SHPËRNDAJE
Artikulli paraprakShkenca Islame: Institutet Shkencore
Artikulli tjetërShkenca Islame: Fushat e studimit
Themelues dhe mirëmbajtës i portalit “Fjalaime.ch”. BSc. i Administrimit të Biznesit dhe MSc. i Sistemeve Informative të Biznesit. Me punë dhe qendrim të përkohshëm në Zvicër, Winterthur. Studimet e mia qoftë akademike, qoftë private pasojnë sferën e ekonomsë me përqëndrim në drejtimet e menaxhimit dhe marketingut dhe teknologjisë informative me përqëndrim në shfrytëzimin e teknologjisë informative për zhvillim të biznesit..

S'KA KOMENTE

PËRGJIGJU

Kodi i sigurisë *